Một cuộc thi... chạy theo nghĩa đen đã diễn ra. Nhiều người ngã dúi dụi lại gượng đứng dậy, chạy vào trong xin mua đơn cho con thi vào lớp 1. Nhiều người trong số họ đã tới xếp hàng từ tối để chờ phát đơn, bất chấp mưa gió, sấm chớp.

Những hình ảnh xô đẩy, chen lấn như thế này là sự tốt đẹp hay chưa tốt đẹp của ngành giáo dục nói chung và sự nghiệp dạy trẻ nói riêng? Sẽ có nhiều cách nhìn nhận: Dân số đã báo động vượt ngưỡng bình thường; người dân quá lo lắng chuyện học hành cho con em mình; xuất hiện hội chứng đám đông; ngành giáo dục đang có vấn đề… Nhưng ít ai nghĩ rằng đang hình thành một lối sống “bon chen” trong xã hội đương đại.

Bắt đầu từ cổng trường, phụ huynh chen lấn, xô đẩy, la mắng để có được một vị trí… chờ xin tờ đơn, họ đã bắt đầu một cuộc đua thay cho con em. Mọi việc bắt đầu từ cái đầu không bình thường của người lớn, chúng ta đang xô đẩy con em mình vào một thứ văn hóa có cái tên ngộ nghĩnh: Văn hóa bon chen.

Trên đường phố, mỗi sáng sớm hoặc buổi chiều tà, ở các thành phố lớn cảnh tượng kẹt xe thật đáng sợ: khói, bụi, tiếng ồn của xe, tiếng la mắng của con người - thật hỗn tạp. Một cuộc đua chen, người lách kẻ chèn, người khác leo lên vỉa hè, kẻ nọ chui vô hẻm… Mọi người cứ hối hả lặp lại mỗi ngày. Ai cũng muốn vượt lên, nhanh lên để về đích và rồi… chẳng biết làm gì khi đã về đích!

Nơi công sở, bất kỳ một công sở nào chúng ta cũng thấy sự trễ nải trong công việc: Nhân viên uể oải, “bận họp”, “lãnh đạo đi vắng”… Nhưng phía sau thì ngược lại, có những cuộc chạy đua về vị trí, về quyền lợi không bao giờ ngưng nghỉ. Những hội họp, lên án, đánh đổ nhau chỉ vì quyền lợi của cá nhân.

Nhà ở, đã bắt đầu hình thành trong xã hội đương đại một ranh giới giàu - nghèo. Những khu phố hiện đại, sầm uất của những người thành đạt nhưng cũng vì sự ganh đua về sự giàu có mà không ít kẻ đã chụp giựt, đã tham nhũng.

Ở nghĩa địa, nơi yên nghỉ vĩnh hằng vẫn có cảnh bon chen. Trong bối cảnh xã hội còn rất nhiều căn nhà của người sống thì xác xơ tạm bợ lại có những căn biệt thư cho người tốn cả tỉ đồng. Nhìn những bia mộ, những biệt thự lộng lẫy của người đã khuất, chúng ta lại băn khoăn cho sự ganh đua không có giới hạn trong một bộ phận của cộng đồng hiện nay.

Ở khía cạnh tích cực, ganh đua là một động lực để phát triển. Nhưng ở khía cạnh khác mà nhiều người Việt đang làm là “bon chen” mọi lúc, mọi nơi thì lại ảnh hưởng xấu lên môi trường văn hóa, đặc biệt trong môi trường giáo dục nhân cách làm người cho thế hệ trẻ hôm nay!

PGS-TS NGUYỄN ĐÌNH PHƯ, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên